درک متقابل، انجام وظایف و اداى حقوق

درک متقابل، انجام وظایف و اداى حقوق

هر یک از زن و شوهر بایستى از عالم رؤیا و پندار بیرون آمده و وضعیت و توان دیگرى را در نظر گرفته و بر اساس آن خواسته‌ها و انتظاراتش را مطرح نماید، و از طرح توقعاتى که در توان طرف مقابل نیست جداً پرهیز نماید.

به گزارش صالحین،در حدیثى از پیامبر اکرم صلى الله علیه و آله و سلم آمده است:

«زنى که با شوهر خود مدارا نکند و او را به کارى که در توانش نیست وادار نماید خداوند هیچ‌کار نیکى را از او قبول نکرده، و در حالى به ملاقات پروردگار می‌رود که بر او خشمناک است».

در حدیث دیگرى از ایشان نقل شده است: «زمانى فرا می‌رسد که نابودى شخص به دست پدر و مادرش مى‌‏باشد و اگر آن‌ها را از دست داده این کار به دست همسر و فرزندانش مى‌‏باشد و اگر زن و فرزندى ندارد به دست خویشانش خواهد بود».

به حضرت گفته شد چگونه این کار صورت مى‌‏گیرد؟ پیامبر اکرم صلى الله علیه و آله و سلم فرمودند: «به خاطر اینکه او را به واسطه تنگدستى سرزنش و توبیخ نموده و به کارى که در توان و طاقتش نیست وادار می‌سازند تا آنکه به کارهاى حرام که هلاک کننده آدمى است رو می‌آورد».

امکانات و شرایط زندگى چون براى همگان یکسان نیست زن و مرد نبایستى به واسطه چشم و هم‌چشمى و حرکت به سوى تجمل‏ پرستى و مانند آن از چیزهایى که انسان را همیشه در حالت نارضایتى نگه می‌دارد نسبت به یکدیگر توقعات بی‌جا داشته باشند، چرا که این کار باعث رنج و ناراحتى طرفین گشته و آرامش خانواده را مختل ساخته و در برخى موارد طرف مقابل را به سوى انجام گناه و کارهاى خلاف سوق می‌دهد.

انجام وظایف و اداى حقوق

به‌واسطه ازدواج و پیوند زناشویى هر یک از زن و مرد از حالت زندگى فردى خارج شده و شخصیتى جدید و اجتماعى که خود را در قبال خانواده و دیگران مسئول و متعهد می‌بیند پیدا می‌کند.

ایجاد روحیه مسئولیت‌‏پذیرى در انسان‌ها یکى از اهداف بلند آئین اسلام است. در سخن زیبایى از پیامبر اکرم صلى الله علیه و آله و سلم چنین آمده است: «بدانید همه شما مراقب و نگهبان هستید، و همه در برابر کسانى که نگهبانى آن‌ها را به عهده دارید مسئول خواهید بود رئیس حکومت نگهبان مردم بوده و در برابر آن‌ها مسئول است، مرد نگهبان خانواده خویش است و در برابر آن‌ها مسئول، زن نگهبان خانواده شوهر و فرزندان اوست و در برابر آن‌ها مسئول. پس آگاه باشید که همگى نگهبان و نگه‌دارنده یکدیگر بوده و در برابر کسانى که نگهبانى آن‌ها را پذیرفته‌اید مسئول خواهید بود».

به‌منظور حفظ و بقاى خانواده اسلام تکالیف و مسئولیت‌‏هایى را متوجه هر یک از زن و شوهر نموده که در صورت عمل به آن‌ها کانون خانواده کمتر دست‌خوش اختلالات و ناملایمات خواهد شد. ولى اگر یکى از دو طرف یا هر دوى آن‌ها از تعهدى که پیوند زناشویى بر دوش آن‌ها گذاشته خارج شوند رونق و صفا از محیط زندگى رخت بربسته و درگیرى و نابسامانى جایگزین آن خواهد شد.

ناگفته نماند هر‌جا وظیفه و تعهدى وجود دارد در کنار آن هم حقى قرار داده شده است در حقیقت حق و مسئولیت از یکدیگر جدا نیستند. مثلًا پدر و مادر در برابر فرزندان وظایف و مسئولیت‌هایى دارند و همین باعث مى‌شود که حقوقى بر‌ گردن فرزندان پیدا نمایند، زن یا مرد نیز به همان اندازه که در قبال دیگرى داراى مسئولیت است حقوقى را به گردن دیگرى خواهد داشت.

به‌طور خلاصه وظایف مرد در قبال همسر عبارتند از: پرداخت مهریه زن، تأمین مخارج لازم زندگى از قبیل خوراک و پوشاک و دارو و مسکن و مانند آن، رعایت حق هم‌خوابگى، و بالاخره احترام و تکریم او و رفع نیازهاى معنوى و عاطفى‏اش از طریق ابراز محبت، دوستى، خوش‏‌رفتارى و خوش‌اخلاقى.

زن نیز متقابلًا بایستى حقوق زناشویى همسر خویش را شناخته و به آن پایبند باشد، براى او فردى خوش‏‌خو و خوش‌برخورد باشد، و ضمن حفظ احترام و تمکین خواسته‌هاى مشروع شوهر فردى عفیف و امانت‌دار باشد.

نقل شده است که مردى از پیامبر اکرم صلى الله علیه و آله و سلم سؤال نمود: زن چه حقى بر گردن شوهر دارد؟ حضرت فرمودند:

«هنگامى که غذا بخواهد به او غذا بدهد، هنگامى که لباس بخواهد او را بپوشاند، به صورتش نزند، نسبت قبیح به او ندهد، و (هنگام قهر نمودن) از او به غیر از رختخواب دور نشود (او را به جاى دیگر نفرستد و خود نیز به جاى دیگر نرود)».

در روایت دیگرى از آن حضرت چنین نقل شده: «حق مرد بر زن آن است که چراغ خانه را روشن نموده و غذا را رو به راه ساخته و هنگام ورود شوهر تا درب خانه به استقبال او رفته و به او خوش‌آمد بگوید و برایش طشت آب و حوله آماده ساخته و در شستن دست و صورتش به او کمک نموده و در صورت نداشتن عذر، خود را در اختیار او قرار دهد».

در جزوه‏‌اى که از حضرت سجاد علیه السلام در زمینه بیان حقوق خداوند بر انسان و انسان بر خودش و بر دیگران رسیده و به “رساله حقوق” شهرت پیدا کرده است چنین آمده:

«و اما حق کسى که به واسطه پیوند زناشویى پاسدارى از او را به عهده دارى این است که بدانى خداوند او را وسیله آرامش، راحتى، انس و حفظ تو از گناه قرار داده است. هر یک از زن و مرد لازم است خداوند را به‌واسطه همسرى که در اختیار او قرار داده ستایش نموده و همسر را نعمتى از جانب خداوند براى خودش بداند، و با این نعمت الهى رفتارى شایسته داشته و او را مورد کرامت، محبت، رحمت و ارفاق قرار دهد».

ناگفته نماند در روایات متعددى نسبت به توسعه شخص بر عائله خویش در امور زندگى و هزینه‌هاى آن زیاد سفارش شده است به چند سخن از پیشوایان دین در این باره توجه نمایید:

۱- پیامبر اکرم صلى الله علیه و آله و سلم: «فرد مؤمن از خداوند آداب را فرا مى‌گیرد، وقتى خداوند بر او توسعه داد او نیز بر خانواده و عائله خویش توسعه مى‌دهد و وقتى خداوند بر او تنگ گرفت او نیز چنین مى‌کند».

۲- امام سجاد علیه السلام: «محبوب‌ترین شما نزد پروردگار کسى است که بر عائله و خانواده‌اش گشایش بیشترى فراهم آورد».

۳- امام رضا علیه السلام: «شایسته است مرد بر عائله و خانواده‌اش توسعه و گشایش قرار دهد تا آرزوى مردن او را نکنند».


منابع:

ابن أبی الحدید، شرح نهج البلاغه

سنن ابن ماجه

مستدرک الوسائل